با اجراي طرح محوري گندم در سال 80 و به دنبال آن خودكفايي در اين محصول استراتژيك به دلايل بسيار در سال جاري نه تنها خودكفايي در اين محصول ادامه نيافت بلكه مجبور به واردات حدود پنج ميليون تن گندم نيز شديم .
پس از پيروزي انقلاب اسلامي راهبرد خودكفايي در محصولات كشاورزي به منظور كاهش وابستگي كشور به خارج در دستور كار مسئولان قرار گرفت تا اينكه پس از سال ها تلاش و به همت كشاورزان ترويج محققان و... توانستيم با اجراي طرح محوري گندم در سال 80 به هدف خودكفايي در گندم برسيم .
اين در حالي است كه خودكفايي نسبي و نه مطلق براي هر كشوري توصيه شده چراكه بايد در مساله خودكفايي به منابع پايه بخش كشاورزي كه همان آب و خاك است توجه ويژه اي داشت يا براي كشت محصولات كشاورزي شرايط هر منطقه را نيز در نظر گرفت .
وزير جهاد كشاورزي كه خود مسئول اجراي طرح محوري گندم قبل از تصدي در اين وزارتخانه بود در هنگام راي اعتماد در مجلس شوراي اسلامي از خودكفايي گندم خبر داد و اظهار اميدواري كرد كه در محصولاتي نظير شكر جو و دانه هاي روغني نيز در مدت كوتاهي خودكفا خواهيم شد.
پس از اين گفته وزير در مجلس شوراي اسلامي بسياري از كارشناسان بخش كشاورزي به انتقاد از وي برخاستند چراكه به گفته اين كارشناسان اولا به دليل شرايط خشك كشور خودكفايي در همه محصولات كشاورزي امكان پذير نيست و ثانيا خودكفايي برنامه اي درازمدت است نه كوتاه مدت .
با اين حال خودكفايي در توليد گندم در سال 1383 نقطه عطفي در روند توسعه بخش كشاورزي بود; زيرا در اين سال پژوهشگران كشورمان با بهره گيري از دانش بومي موفق شدند با توليد 14 ميليون تن گندم ايران را در توليد اين محصول راهبردي به خودكفايي برسانند.
تا پيش از خودكفايي گندم در سال 83 كشورمان براي حدود نيم قرن جزو بزرگترين واردكنندگان گندم بود; به طوري كه به گفته وزير كشاورزي خودكفايي در توليد گندم سبب شد سالانه از خروج سه ميليارد دلار ارز براي واردات اين محصول به كشور جلوگيري شود.
اما سنتي و خرده مالكي بودن كشاورزي يكي از مشكلات بخش كشاورزي كشور است ; به طوري كه در كشاورزي خرده مالكي بيشتر كشاورزان به تامين مالي و غذاي خانواده خود توجه دارند تا نيازهاي بازار كشاورزي خرده مالكي در تامين نيازهاي بازار نقش چنداني ايفا نمي كند لذا مي توان گفت باتوجه به ميزان تقاضاي كشور در محصولات كشاورزي كشاورزي خرده مالكي در تحقق خودكفايي مثمرثمر نخواهد بود.
به اعتقاد كارشناسان بخش كشاورزي يكي از عوامل تاثيرگذار در توليد محصولات كشاورزي شرايط جوي است به طوري كه شرايط آب و هوايي و امكانات موجود باعث شده است كه مديريت توليد محصولات كشاورزي غيرقابل كنترل باشد لذا براي كنترل توليد در بخش كشاورزي بايد مديريت جامع در اين بخش مورد توجه قرار گيرد.
برخي كارشناسان بخش كشاورزي اعتقاد دارند كه عدم خودكفايي گندم در سال جاري را نبايد به گردن خشكسالي و سرما انداخت چراكه يكي از دلايل خودكفايي در محصولات كشاورزي عوامل مديريتي و سياست ها از جمله اختصاص به موقع كود براي كشاورزان و اعلام قيمت تضميني محصولات كشاورزي است چراكه هرگونه برنامه ريزي و سياست گذاري در ارتباط با خودكفا شدن محصولات كشاورزي نيازمند كار كارشناسي دقيق و جامع در مجامع علمي و تعامل لازم در سطح بين المللي است .
به گفته علي فريدوني رييس سابق سازمان جهاد كشاورزي خراسان رضوي عدم افزايش قيمت خريد تضميني گندم برخلاف متن صريح برنامه چهارم توسعه باعث شد كه سطح زيركشت گندم در كشور كاهش يابد به طوري كه به دليل فاصله قابل توجه قيمت گندم نسبت به جو كشاورزان گندمكار مجبور به فروش گندم هايشان به جاي جو يا فرستادن آنها به سوي مرزهاي شرقي و غربي شدند.
وي افزود : آنچه در موضوع خودكفايي گندم مدنظر بوده ارتقاي بهره وري و ايجاد پايداري نسبي در توليد جهت مقابله با خشكسالي هاي شكننده بود و نه دستيابي به خودكفايي و حتي صادرات گندم در سال هاي نرمال و ترسالي !
فريدوني گفت : شايد يكي از دلايل كسب زودهنگام خودكفايي وضعيت نرمال بارندگي بود ولي قرار بود براساس برنامه اي 10 ساله آبياري تحت فشار توسعه يافته درجه مكانيزاسيون ارتقا يابد و استفاده از بذرهاي اصلاح شده همگاني شده و كليه نهاده هاي مورد نياز به موقع تامين شده و تمهيدات لازم جهت پيشگيري از ضايعات در مزرعه تا كارخانجات آرد انديشيده شود و ... تا نهايتا خودكفايي محقق و در مقابل خشكسالي اينچنيني توليد گندم از نوعي پايداري نسبي برخوردار شود نه اينكه شاهد كاهش 50 تا 60 درصدي توليد و خريد گندم باشيم .
وي با اشاره به ديگر عوامل كاهش سطح زير كشت گندم و در نتيجه كاهش توليد اين محصول خاطرنشان كرد : تاخير يك ماهه در كشت گندم به ويژه در استان هاي سردسير به دليل بلاتكليفي يارانه هاي كود شيميايي و بذر گواهي شده باعث امتناع كشاورزان از دريافت كود و بذر و نهايتا كشت گندم بدون كود با استفاده از بذرهاي بومي شد به طوري كه با اين شرايط كشت و تنش هاي سرماي بي سابقه زمستان و گرماي بهار و كمبود بارندگي و ... توليد از 15 ميليون تن سال گذشته با كاهش چهار تا شش ميليون تني همراه شد .
در اين ارتباط دكتر محمد قرباني عضو هيات علمي دانشگاه فردوسي مشهد نيز در گفت وگو با ايسنا گفت : خودكفايي در توليد برخي محصولات كشاورزي به عنوان يك حركت خوب در كشور تلقي مي شود.
وي با بيان اينكه تجربيات جهاني در زمينه خودكفايي نشان مي دهد كه بسياري از كشورهاي در حال توسعه به سمت خودكفايي در دو محصول رفته اند بيان كرد : طي فرآيند خودكفايي به يك ساختار سازمان يافته قوي نياز دارد كه هم خدمات و پشتيباني هاي لازم را ارايه كند و هم پيش بيني هاي لازم را در حوزه داخل و بين الملل داشته باشد.
قرباني با اشاره به اينكه عدم خودكفايي در گندم معلول چند علت است تصريح كرد : اولين علتي كه بيشتر افراد نيز به آن وزن زيادي داده اند و ما هم نيز به آن اعتقاد داريم شرايط آب و هوايي است اما بحث هاي مديريتي از جمله بحث هاي استراتژي در حوزه خودكفايي گندم مورد غفلت واقع شده است .
اين عضو هيات علمي دانشگاه فردوسي مشهد اذعان كرد : مديرت كردن بر خودكفايي چند محصول ديگر از جمله برنج دانه هاي روغني ذرت جو و... بسيار سخت است چراكه منابع در رقابت با يكديگر خواهند بود و كاهش سطح زيركشت و در نهايت كاهش توليد را به همراه خواهد داشت .
وي با بيان اينكه قيمت گذاري بر خودكفايي محصولات كشاورزي نيز تاثيرگذار است افزود : بحث مزيت نسبي در فرآيند خودكفايي گندم كاملا پسنديده محسوب مي شود و بايد به خودكفايي به عنوان يك سيگنال يا پيام توجه داشت .
وي اظهار كرد : زماني كه بحث خودكفايي مطرح مي شود بهره برداري از منابع از جمله بهره برداري از منابع آبي تشديد و باعث افت منابع آبي و كاهش كيفيت آن مي شود.
قرباني با انتقاد از عملكرد مسئولان مربوطه درباره صادرات گندم در سال گذشته عنوان كرد : در سال گذشته بايد مازاد توليد گندم را ذخيره مي كرديم نه اينكه اين مازاد را به خارج صادر مي كرديم اين موضوع نشان دهنده اين است كه در بحث خودكفايي گندم هيچ گونه استراتژي نداشته ايم .
وي در ادامه خاطرنشان كرد : بايد اين استراتژي را براي خودكفايي گندم طراحي مي كرديم كه وقتي در اين محصول خودكفا شديم شرايط كشور را به لحاظ منابع پشتيبان كننده از جمله آب و خاك شرايط جوي نيروي كار قيمت گذاري و ارايه خدمات ترويجي در طول سال هاي آينده چگونه خواهد بود.
قرباني گفت : نقش نخبگان در تدوين استراتژي خودكفايي گندم حفاظت از منابع و قيمت گذاري محصولات كشاورزي كشور فراموش شده است .
اين عضو هيات علمي دانشگاه فردوسي مشهد عنوان كرد : هر منبع توليدي يك ظرفيت براي توليد دارد به طوري كه براي توليد محصولات كشاورزي بايد به پتانسيل خاك در توليد اين محصولات توجه داشت .
وي با بيان اينكه در استراتژي خودكفايي بايد نيم نگاهي به قيمت هاي جهاني داشته باشيم اظهار كرد : زماني كه قيمت واردات محصولي از توليد آن در داخل پايين تر است نيازي به خودكفايي اينگونه محصولات نداريم .
قرباني تصريح كرد : زماني كه در توليد گندم خودكفا شديم بايد اين محصول را از خارج وارد كشور مي كرديم چراكه در آن زمان قيمت جهاني گندم پايين بود.
نقش نخبگان كشاورزي در خودكفايي كشور فراموش شده است
شايد يكي از دلايل كسب زود هنگام خودكفايي وضعيت نرمال بارندگي بود
عدم خودكفايي گندم در سال جاري را نبايد گردن خشكسالي و سرما انداخت !

هيات پذيرش بورس كالاي ايران با پذيرش سكه بهار آزادي طرح امام (ره ) در بورس كالاي ايران موافقت كرد.
رييس اداره بورس ها و بازارهاي سازمان بورس و اوراق بهادار با بيان اين مطلب گفت : سكه طلا به عنوان چهارمين قرارداد پذيرفته شده در معاملات قراردادهاي آتي حضور خود را آذر ماه امسال آغاز مي كند.
محمود رضا خواجه نصيري با اشاره به اينكه با پذيرش سكه طلا در بورس كالاي ايران يكي از آرزوها و نيازهاي ديرينه بازار سرمايه ايران به تحقق پيوست افزود : بسياري از اقشار مختلف جامعه علاقه مند به سرمايه گذاري در طلا هستند و راه اندازي معاملات آتي سكه طلا اين اجازه را به آنان مي دهد كه با اطمينان لازم و بدون صرف هزينه نگهداري اقدام به معاملات استاندارد سكه طلا كرده و از سود ناشي از سرمايه گذاري در اين بخش بهره ببرند.
وي امكان سرمايه گذاري تا10 برابر سرمايه براي سرمايه گذاران را يكي از مزاياي مهم عرضه سكه طلا در بورس كالا اعلام كرد و گفت : بر اساس مصوبه هيات پذيرش بورس كالاي ايران در هر قرارداد 10 سكه طلا (به ارزش 20 ميليون ريال ) معامله خواهد شد كه هر سرمايه گذار تنها دو ميليون ريال به عنوان وجه تضمين اوليه پرداخت خواهد كرد اما از كل منافع تغييرات قيمت سكه بهره مي شود.
خواجه نصيري ادامه داد : سرمايه گذاران در اين بازار مي توانند قرارداد سكه را براي تحويل در دي و اسفندماه سال 87 و اردبيهشت تير شهريور و آبان ماه سال آينده انجام دهند.
وي اظهار كرد : معاملات سكه طلا در بازار آتي اين امكان را براي سرمايه گذاران فراهم خواهد كرد تا آنان بر اساس انتظارات و تحليل هاي خود در دوره هاي زماني متفاوت خريدهاي خود را انجام دهند كه اين موضوع مزيت بزرگي براي سرمايه گذاران است .
رييس اداره بورس ها و بازارهاي سازمان بورس و اوراق بهادار گفت : معاملات آتي سكه طلا فرصت گرانبهايي را براي سرمايه گذاران و فعالان اين بخش ايجاد مي كند تا آنان معاملات خود را در شرايط كاملا شفاف و استاندارد انجام دهند.
مشاور مديرعامل و مجري طرح معاملات آتي نيز با بيان اينكه تمامي شرايط براي آغاز معاملات آتي سكه طلا فراهم شده است افزود : مراحل اجرايي راه اندازي اين معاملات اوايل هفته آينده انجام خواهد شد تا معاملات اين محصول هر چه سريعتر آغاز شود.
احمد رضايي با اشاره به اينكه معاملات آتي يك بازار پرريسك است اظهار كرد : اميدواريم فعالان بازار به صورت حرفه اي وارد اين بازار شوند تا شاهد رونق معاملات آتي در كشور باشيم .
مجري طرح معاملات آتي در بورس كالاي ايران جذب سرمايه هاي سرگردان را يكي از مزيت هاي راه اندازي معاملات آتي سكه طلا اعلام كرد و گفت : سرمايه گذاران در فضايي كاملا استاندارد معاملات خود را انجام خواهند داد كه اين امر اطمينان آنان را براي سرمايه گذاري افزايش مي دهد.
بنا بر اعلام پايگاه اطلاع رساني بازار سرمايه رضايي گفت : با آغاز معاملات آتي سكه طلا علاوه بر شفاف شدن قيمت جلوي معاملات كاذب و تقلبي اين محصول گرفته مي شود.
اميدنامه پذيرش و درج سكه طلا بزودي در سايت هاي اينترنتي پايگاه اطلاع رساني بازار سرمايه ايران و بورس كالاي ايران به منتشر خواهد شد تا علاقه مندان بتوانند با مشخصات اين قرارداد آشنا شوند . www.ime.co.ir و www.sena.ir نشاني
سرمايه گذاران براي انجام معامله مي توانند به كارگزاران داراي مجوز سازمان بورس و اوراق بهادار مراجعه و اقدام به خريد و فروش اين محصول كنند.